Etykiety kosmetyków – co naprawdę znaczą obietnice z opakowań
„Hipoalergiczny” nie jest pojęciem prawnym, „dermatologicznie testowany” nie mówi, jak test wypadł, a „bez parabenów” oznacza, że konserwant jest inny, niekoniecznie lepszy. Tłumaczymy, co na opakowaniu jest informacją, a co ozdobą.
W skrócie
Najważniejsze informacje w skrócie
Hasła z przodu opakowania kosmetyku najczęściej nie mają definicji prawnej. „Hipoalergiczny” to deklaracja producenta bez obowiązkowego badania, „dermatologicznie testowany” nie ujawnia wyniku testu, a „bez parabenów” oznacza jedynie inny konserwant, czasem gorzej tolerowany. „Naturalny” bez certyfikatu nie znaczy nic, a brak testów na zwierzętach jest w Unii wymogiem prawa. Realną informacją jest skład INCI, uporządkowany malejąco do progu jednego procenta, oraz symbol okresu przydatności po otwarciu.
Większość haseł z przodu opakowania nie ma definicji prawnej, a prawdziwe informacje są z tyłu, drobnym drukiem, po łacinie. „Hipoalergiczny” to deklaracja producenta, nie certyfikat. „Dermatologicznie testowany” mówi, że test się odbył, ale nie mówi, jak wypadł. „Bez parabenów” oznacza tylko tyle, że konserwant jest inny. Tymczasem lista składników, ta nudna, po której nikt nie wodzi wzrokiem, jest ściśle regulowana i naprawdę coś znaczy.
To trochę jak z menu w restauracji. Z przodu jest „aksamitny krem z lokalnych warzyw o nucie ziołowej”, a z tyłu, w składzie, ziemniak.
„Hipoalergiczny” – słowo bez właściciela
Nie istnieje unijna definicja tego określenia. Nie ma progu, nie ma obowiązkowego badania, nie ma listy substancji, których nie wolno użyć, żeby tak napisać. Producent deklaruje, że dobrał surowce o mniejszym potencjale uczulającym, i to wszystko.
W praktyce oznacza to zwykle brak kompozycji zapachowej i rezygnację z kilku najpopularniejszych alergenów. To realna zaleta. Ale słowo „hipo” znaczy „mniej”, a nie „wcale”. Krem hipoalergiczny może Cię uczulić i nikt nie złamie przez to prawa.
Jeśli masz skórę reaktywną, znacznie więcej powie Ci krótki skład niż napis na froncie. Im mniej składników, tym mniej kandydatów na winowajcę.
„Dermatologicznie testowany” – test był, wynik zastrzeżony
To jedno z najzgrabniej skonstruowanych zdań w branży, bo nie kłamie ani trochę, a jednocześnie nie mówi nic.
Informuje, że przeprowadzono badanie z udziałem dermatologa. Nie informuje, ile osób w nim uczestniczyło, jak długo trwało, na jakiej skórze je wykonano ani jaki był wynik. Test, w którym część uczestniczek dostała podrażnień, też jest testem. I też był dermatologiczny.
Podobnie działa gwiazdka przy „klinicznie potwierdzonej skuteczności”. Warto za nią spojrzeć. Zwykle znajdziesz tam coś w rodzaju „badanie samooceny, 52 uczestniczki, 4 tygodnie”. To znaczy, że pięćdziesiąt kilka osób odpowiedziało w ankiecie, że wydaje im się, że jest lepiej. Nie jest to bezwartościowe. Nie jest to też dowód kliniczny w sensie, w jakim używa się tego słowa w medycynie.
„Bez parabenów” – czyli z czymś innym
Tu robi się naprawdę ciekawie, bo to przykład na to, jak strach konsumentów potrafi pogorszyć produkt.
Parabeny to grupa konserwantów. Kilka z nich, tych o dłuższych łańcuchach, zostało w Unii zakazanych. Pozostałe są dozwolone w określonych stężeniach i uznawane za bezpieczne w tych ilościach. Są przy tym wyjątkowo dobrze przebadane, bo używa się ich od dekad.
Konserwant w kosmetyku z wodą nie jest fanaberią. Bez niego w kremie po kilku tygodniach zamieszkają bakterie i pleśnie, a Ty wsmarujesz je sobie w twarz. Usunięcie parabenów nie oznacza więc braku konserwantu. Oznacza inny konserwant.
I tu jest sedno. Gdy branża masowo uciekała od parabenów, jednym z popularnych zamienników została grupa izotiazolinonów. Efekt był taki, że w kolejnych latach dermatolodzy odnotowali wyraźny wzrost alergii kontaktowych na te substancje, na tyle poważny, że przepisy trzeba było zaostrzyć. Zamiennik okazał się gorszy od tego, przed czym uciekano.
Morał nie brzmi „parabeny są wspaniałe”. Brzmi: „bez czegoś” to informacja o nieobecności, nie o jakości.
„Naturalny” i „bez chemii” – dwa słowa bez treści
„Naturalny” nie ma obowiązującej definicji prawnej dla kosmetyków. Możesz napisać to na produkcie, w którym składnik pochodzenia roślinnego stanowi ułamek procenta. Istnieją certyfikaty, które faktycznie coś weryfikują, ale są dobrowolne i mają własne kryteria. Bez logo certyfikatu samo słowo jest ozdobą.
„Bez chemii” to z kolei zdanie, które nie może być prawdziwe, bo wszystko jest chemią. Woda jest chemią. Olejek eteryczny jest chemią, i to dość agresywną, o czym przekona się każdy, kto wetrze sobie w skórę nierozcieńczony olejek z drzewa herbacianego.
Naturalne nie znaczy łagodne. Do najczęstszych alergenów kontaktowych należą substancje jak najbardziej naturalne: olejki eteryczne, wyciągi z arniki, nagietka i rumianku, propolis, lanolina.
„Nietestowany na zwierzętach” – informacja o przestrzeganiu prawa
Testowanie gotowych kosmetyków na zwierzętach jest w Unii Europejskiej zakazane, podobnie jak wprowadzanie do obrotu produktów tak testowanych. Napis na opakowaniu produktu z rynku unijnego nie mówi więc o wyjątkowej postawie firmy. Mówi, że firma robi to, co musi.
To nie znaczy, że deklaracja jest bezużyteczna. Znaczy, że nie jest wyróżnikiem.
Skład INCI – jedyna część opakowania, która musi mówić prawdę
Lista składników jest regulowana i uporządkowana według jasnej reguły: malejąco według stężenia, aż do progu jednego procenta. Poniżej tego progu kolejność jest dowolna, a barwniki wędrują na sam koniec.
Z tej jednej zasady wynika zaskakująco dużo.
- Pierwsze trzy do pięciu pozycji to produkt. Reszta to niuanse. Jeśli na froncie króluje olej arganowy, a w składzie stoi on za konserwantem, to znaczy, że jest go mniej niż procent.
- „Aqua” na pierwszym miejscu jest normą w kremach i nie ma w tym nic złego. Woda jest nośnikiem.
- Gdzie kończy się jeden procent, poznasz po konserwantach i substancjach zapachowych. Wszystko za nimi to ilości śladowe.
- „Parfum” to jedna pozycja, za którą kryje się nawet kilkadziesiąt substancji. Te o największym potencjale uczulającym muszą być wymienione osobno, z własnej nazwy, a lista takich substancji została niedawno rozszerzona. Jeśli reagujesz na kosmetyki, to właśnie te nazwy warto sobie zapisać w telefonie.
Dwa symbole, które naprawdę warto umieć czytać
- Otwarty słoiczek z liczbą i literą M to okres przydatności po otwarciu. „12M” oznacza dwanaście miesięcy od pierwszego użycia, niezależnie od tego, ile produkt stał wcześniej zamknięty. Warto podpisać datę otwarcia na denku, bo pamięć bywa optymistyczna.
- Klepsydra z datą pojawia się tylko na kosmetykach o trwałości krótszej niż trzydzieści miesięcy. Jej brak nie oznacza, że produkt jest wieczny, tylko że producent deklaruje dłuższą trwałość.
Szczególnej uwagi wymagają kosmetyki do oczu. Tusz do rzęs ma zwykle najkrótszy okres po otwarciu ze wszystkiego, co stoi na Twojej półce, bo przy każdym użyciu wraca do opakowania razem z bakteriami z powiek.
Kiedy przestać czytać etykietę i pójść do lekarza
Jeśli po kosmetyku pojawia się pieczenie, swędzenie, rumień, drobne pęcherzyki albo złuszczanie utrzymujące się po odstawieniu produktu, to nie jest kwestia doboru kremu, tylko prawdopodobnie kontaktowe zapalenie skóry. Dermatolog może wykonać testy płatkowe i wskazać konkretną substancję, zamiast metody prób i błędów rozłożonej na lata i kilkanaście opakowań.
Natychmiastowej pomocy wymaga obrzęk warg, powiek, języka lub gardła oraz duszność po zastosowaniu kosmetyku. To objawy reakcji anafilaktycznej i sytuacja na numer 112.
Najczęstsze pytania o napisy na kosmetykach
Czy „hipoalergiczny” oznacza, że kosmetyk mnie nie uczuli?
Nie. To określenie nie ma definicji prawnej ani obowiązkowego badania. Oznacza jedynie deklarację producenta, że dobrał składniki o mniejszym potencjale uczulającym, zwykle rezygnując z kompozycji zapachowej. Kosmetyk hipoalergiczny nadal może wywołać reakcję, a przy skórze reaktywnej więcej powie krótka lista składników.
Co dokładnie znaczy „dermatologicznie testowany”?
Tylko tyle, że przeprowadzono badanie z udziałem dermatologa. Określenie nie zdradza liczby uczestników, czasu trwania testu ani jego wyniku, więc nie stanowi gwarancji bezpieczeństwa ani skuteczności. Przy haśle o potwierdzonej skuteczności warto sprawdzić przypis, bo zwykle kryje się za nim ankieta samooceny na kilkudziesięciu osobach.
Czy kosmetyki bez parabenów są bezpieczniejsze?
Niekoniecznie. Dozwolone parabeny są bardzo dobrze przebadane i uznawane za bezpieczne w dopuszczonych stężeniach. Produkt zawierający wodę musi mieć jakiś konserwant, więc usunięcie parabenów oznacza zastąpienie ich inną substancją. Część popularnych zamienników okazała się wywoływać więcej alergii kontaktowych niż to, przed czym uciekano.
Jak czytać skład INCI?
Składniki są wymienione malejąco według stężenia aż do progu jednego procenta, a poniżej tego progu w dowolnej kolejności, z barwnikami na końcu. Oznacza to, że o produkcie decyduje pierwszych kilka pozycji, a składnik reklamowany na froncie, lecz stojący za konserwantem, występuje w ilości śladowej.
Co oznacza symbol otwartego słoiczka z napisem 12M?
To okres przydatności po otwarciu, czyli dwanaście miesięcy liczone od pierwszego użycia, niezależnie od daty produkcji. Warto zapisać datę otwarcia na opakowaniu. Najkrótszy taki okres mają zwykle kosmetyki do oczu, ponieważ przy każdym użyciu wracają do opakowania wraz z bakteriami ze skóry powiek.
Warto pamiętać
Przód opakowania sprzedaje, tył informuje. Jeśli masz przed półką minutę, a nie godzinę, wystarczy odwrócić produkt i przeczytać pierwsze pięć pozycji oraz sprawdzić symbol po otwarciu. To dwie czynności, które powiedzą Ci więcej niż wszystkie hasła z frontu razem wzięte, łącznie z tym o aksamitnej nucie ziołowej.
Więcej o pielęgnacji znajdziesz w naszym przewodniku po urodzie. Zobacz też, co naprawdę działa w profilaktyce cellulitu, na czym polega endermologia oraz jak wybrać matową szminkę, która nie podkreśli suchych skórek.
O autorze
