Zaćma – objawy, przyczyny i operacja. Kiedy usunąć kataraktę?

Zaćma (katarakta) to mętnienie naturalnej soczewki oka, które stopniowo pogarsza ostrość widzenia, przyciemnia kolory i nasila olśnienia. Nie leczy się jej kroplami ani tabletkami; jedyną skuteczną metodą jest krótka operacja wymiany zmętniałej soczewki na sztuczną, która trwa kilkanaście minut, odbywa się w znieczuleniu kroplowym i przywraca widzenie u ponad 95% pacjentów. Operować warto wtedy, gdy zaćma zaczyna przeszkadzać w codziennym życiu; czekanie, aż „dojrzeje”, nie ma sensu. Wyjaśniamy, skąd bierze się zaćma, jak rozpoznać jej objawy, jak wygląda zabieg i rekonwalescencja, ile kosztuje i jak zmniejszyć ryzyko.

Czym jest zaćma?

Soczewka oka to przezroczysta, elastyczna struktura za tęczówką, która skupia światło na siatkówce. Z wiekiem jej białka zmieniają strukturę, sklejają się i tworzą zmętnienia, przez które światło przechodzi gorzej i rozprasza się. Efekt jest podobny do patrzenia przez zaparowaną lub przybrudzoną szybę. Zaćma jest najczęstszą odwracalną przyczyną utraty wzroku na świecie i w mniejszym lub większym stopniu dotyczy większości osób po 70. roku życia. Rozwija się powoli, przez lata, zwykle w obu oczach, ale nierównomiernie.

Rodzaje i przyczyny zaćmy

• zaćma starcza – zdecydowanie najczęstsza, wynik naturalnego starzenia soczewki, zwykle po 60. roku życia,
• zaćma wikłająca – powikłanie innych chorób oka (zapalenie błony naczyniowej, jaskra, wysoka krótkowzroczność) lub ogólnych, przede wszystkim cukrzycy,
• zaćma pourazowa – po urazie oka, także wiele lat później,
• zaćma polekowa i toksyczna – po długotrwałym stosowaniu sterydów (doustnych, wziewnych, kropli), po radioterapii, przy narażeniu na niektóre substancje,
• zaćma wrodzona – obecna od urodzenia, wymaga szybkiego leczenia, by nie doszło do niedowidzenia,
• zaćma wtórna – to nie nawrót choroby, lecz zmętnienie torebki, w której umieszczono sztuczną soczewkę; pojawia się u części osób miesiące lub lata po operacji i usuwa się je w kilka minut laserem YAG.

Ryzyko zwiększają: wiek, cukrzyca, palenie tytoniu, nadmierne nasłonecznienie bez okularów z filtrem UV, alkohol, otyłość, nadciśnienie, wcześniejsze operacje oka i obciążenie rodzinne. U kobiet zaćma występuje nieco częściej niż u mężczyzn, częściowo z powodu dłuższego życia.

Objawy zaćmy

Zaćma postępuje powoli i początkowo nie boli ani nie daje wyraźnych dolegliwości. Z czasem pojawiają się objawy zaćmy, na które warto zwrócić uwagę:

• zamglony, „zaparowany” obraz, którego nie poprawia przecieranie okularów,
• stopniowy spadek ostrości widzenia, częste zmiany mocy okularów, czasem przejściowa poprawa widzenia z bliska („drugi wzrok”) i narastająca krótkowzroczność,
• gorsze widzenie o zmierzchu i w nocy, olśnienia i „aureole” wokół świateł, trudność z prowadzeniem auta po zmroku,
• nadwrażliwość na jasne światło,
• przyciemnienie i zżółknięcie kolorów, gorszy kontrast,
• podwójne widzenie jednym okiem,
• szybsze męczenie się wzroku przy czytaniu, trudna ocena odległości i głębi.

Co zrobić z początkami zaćmy? Umów się do okulisty: w badaniu w lampie szczelinowej lekarz zobaczy zmętnienie i oceni, jak bardzo ogranicza widzenie. Po 50. roku życia badanie wzroku warto powtarzać co 1–2 lata, także po to, by wykryć jaskrę i zmiany na siatkówce. Nieleczona zaawansowana zaćma prowadzi do praktycznej ślepoty i może wywołać wtórną jaskrę, ale nawet wtedy operacja zwykle przywraca widzenie, jeśli siatkówka jest zdrowa.

Leczenie zaćmy – na czym polega operacja?

Krople, suplementy i „ćwiczenia oczu” nie cofają zmętnienia soczewki. Jedynym leczeniem jest operacja usunięcia zaćmy metodą fakoemulsyfikacji, najczęściej wykonywana operacja w Polsce i na świecie:

1. oko znieczula się kroplami (rzadko zastrzykiem), pacjent jest przytomny i nie czuje bólu,
2. przez nacięcie o długości około 2 mm chirurg wprowadza sondę ultradźwiękową, która rozbija zmętniałą soczewkę i odsysa jej fragmenty,
3. w pozostawioną torebkę soczewki wszczepia się zwiniętą sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową, która rozprostowuje się w oku,
4. nacięcie jest tak małe, że zwykle nie wymaga szwów.

Cały zabieg trwa 10–20 minut, a do domu wraca się tego samego dnia. Drugie oko operuje się zwykle po kilku tygodniach. Sztuczna soczewka jest dobierana indywidualnie na podstawie pomiarów oka i pozostaje w nim na całe życie.

Jaką soczewkę wybrać?

• jednoogniskowa – standard refundowany przez NFZ; daje ostre widzenie do dali, do czytania potrzebne są okulary,
• toryczna – koryguje dodatkowo astygmatyzm,
• wieloogniskowa lub o wydłużonej ogniskowej (EDOF) – pozwala widzieć ostro na kilka odległości i często uniezależnia od okularów, kosztem możliwych olśnień wieczorem; dostępna w klinikach prywatnych.

Operacja zaćmy jest więc również okazją do skorygowania wady wzroku, którą pacjentka miała przez całe życie.

Kiedy jest najlepszy moment na operację zaćmy?

Wiele osób pyta: kiedy operować zaćmę? Dawniej czekano, aż zaćma „dojrzeje”, bo starsze techniki wymagały twardej soczewki. Dziś jest odwrotnie: operuje się wtedy, gdy zaćma zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie, czyli czytanie, prowadzenie auta, pracę, rozpoznawanie twarzy. Bardzo zaawansowana, twarda zaćma wymaga większej energii ultradźwięków, dłuższego zabiegu i wiąże się z wyższym ryzykiem powikłań oraz dłuższą rekonwalescencją. Wczesna operacja daje najlepsze i najbardziej stabilne efekty.

Zabieg jest refundowany przez NFZ i od kilku lat czas oczekiwania wyraźnie się skrócił, ale w wielu ośrodkach nadal wynosi od kilku tygodni do kilku miesięcy. Alternatywą jest klinika prywatna, gdzie kwalifikacja i zabieg odbywają się w krótkim czasie, a pacjentka ma szerszy wybór soczewek; koszt operacji jednego oka zaczyna się od kilku tysięcy złotych i rośnie przy soczewkach premium. Jedną z takich placówek jest Specjalistyczne Centrum Korekcji Wzroku Vidium Medica z oddziałami w Warszawie i Krakowie.

Rekonwalescencja po operacji zaćmy

• widzenie poprawia się już następnego dnia, a stabilizuje w ciągu 2–4 tygodni,
• przez kilka tygodni stosuje się krople przeciwzapalne i antybiotykowe według zaleceń,
• przez około 2 tygodnie nie pocieraj oka, nie schylaj się gwałtownie, nie dźwigaj, unikaj basenu, sauny i makijażu oczu,
• przez pierwsze dni śpij w osłonce na oko,
• czytać i oglądać telewizję można od razu, do prowadzenia auta wracasz po kontroli okulistycznej,
• nowe okulary dobiera się po 4–6 tygodniach, gdy oko się ustabilizuje.

Nagły ból, znaczne pogorszenie widzenia, silne zaczerwienienie lub wydzielina po zabiegu to sygnały, by natychmiast zgłosić się do lekarza.

Czy zaćmie można zapobiec?

Nie da się jej całkowicie uniknąć, ale można opóźnić jej rozwój:

• noś okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV400 i kapelusz w słoneczne dni,
• rzuć palenie i ogranicz alkohol,
• kontroluj cukrzycę, ciśnienie i wagę,
• jedz warzywa liściaste, owoce, orzechy i ryby; luteina i zeaksantyna ze szpinaku, jarmużu i żółtka są składnikami soczewki,
• stosuj sterydy tylko w niezbędnych dawkach i pod kontrolą lekarza,
• chroń oczy w pracy i podczas sportu (okulary ochronne),
• badaj wzrok co 1–2 lata po 50. roku życia.

Najczęstsze pytania o zaćmę

Jakie są pierwsze objawy zaćmy?

Zamglone widzenie, którego nie poprawiają nowe okulary, gorsze widzenie po zmroku, olśnienia i aureole wokół świateł, przyciemnienie kolorów, nadwrażliwość na światło i szybkie męczenie się oczu. Zaćma rozwija się powoli i nie boli, dlatego po 50. roku życia warto badać wzrok co 1–2 lata.

Czy zaćmę można wyleczyć bez operacji?

Nie. Żadne krople, suplementy ani ćwiczenia nie cofają zmętnienia soczewki. Jedynym skutecznym leczeniem jest operacja fakoemulsyfikacji, czyli usunięcie zmętniałej soczewki i wszczepienie sztucznej. Zabieg trwa 10–20 minut, odbywa się w znieczuleniu kroplowym i przywraca widzenie u ponad 95% pacjentów.

Kiedy należy operować zaćmę?

Gdy zaczyna przeszkadzać w codziennym życiu: w czytaniu, prowadzeniu auta, pracy czy rozpoznawaniu twarzy. Nie warto czekać, aż zaćma „dojrzeje”, bo twarda soczewka wymaga dłuższego zabiegu i wiąże się z większym ryzykiem powikłań. Wcześniejsza operacja daje lepsze i stabilniejsze efekty.

Ile trwa rekonwalescencja po operacji zaćmy?

Widzenie poprawia się już następnego dnia, a stabilizuje w ciągu 2–4 tygodni. Przez około 2 tygodnie należy unikać pocierania oka, dźwigania, basenu i makijażu oczu oraz stosować krople według zaleceń. Do prowadzenia auta wraca się po kontroli, a nowe okulary dobiera po 4–6 tygodniach.

Czy operacja zaćmy jest refundowana?

Tak, operacja z soczewką jednoogniskową jest w pełni refundowana przez NFZ, a czas oczekiwania wynosi zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Prywatnie zabieg kosztuje od kilku tysięcy złotych za oko i pozwala wybrać soczewkę toryczną lub wieloogniskową, która uniezależnia od okularów.

Warto pamiętać

Zaćma nie musi odbierać wzroku: to jedna z najlepiej leczonych chorób oczu, a operacja jest krótka, bezbolesna i skuteczna. Nie czekaj, aż przestaniesz widzieć; gdy zamglony obraz zaczyna przeszkadzać, idź do okulisty i porozmawiaj o terminie zabiegu. Więcej o profilaktyce i badaniach, których nie warto odkładać, znajdziesz w naszym przewodniku po zdrowiu kobiety. Przeczytaj także: Stres oksydacyjny – czym jest i jak go ograniczyć, Jak dobrać okulary, by wyglądać modnie oraz Choroba Alzheimera – objawy, przyczyny i leczenie.

Udostępnij na Facebooku

Udostępnij na X

Obserwuj nas

Zapisz na Pinterest

O autorze

WKW

Zobacz wszystkie wpisy autora

Przeczytaj także

Witamina D jesienią i zimą – kto powinien ją brać i w jakiej dawce

Dlaczego w hotelu śpi się lepiej i jak to powtórzyć w domu

Zdrowie kobiety – przewodnik po diecie, aktywności i profilaktyce

Pole dance – wszystko, co musisz wiedzieć o tańcu na rurze